Analiza transakcyjna (AT)

Analiza transakcyjna (AT) to teoria psychologiczna i podejście terapeutyczne stworzone przez Erika Berne’a w latach 50. XX wieku. Jest to metoda wykorzystywana zarówno w psychoterapii, jak i w rozwoju osobistym oraz w pracy z grupami. Główne założenia analizy transakcyjnej opierają się na analizowaniu komunikacji międzyludzkiej, rozpoznawaniu wzorców zachowań oraz zrozumieniu, jak relacje i transakcje (wymiany) między ludźmi kształtują ich życie. Poprzez analizę komunikacji i zachowań, rozpoznawanie stanów ego oraz zrozumienie mechanizmów psychologicznych, AT wspiera ludzi w poprawie efektywności komunikacji, rozwiązywaniu konfliktów i budowaniu zdrowych, autentycznych relacji. Pomaga również w zwiększeniu samoświadomości, zarządzaniu emocjami i przełamywaniu niezdrowych wzorców zachowań, co prowadzi do bardziej satysfakcjonującego życia osobistego i zawodowego.

Główne założenia Analizy Transakcyjnej:

1. Osobowość składa się z trzech „ja” (stanów ego):
   • Rodzic (Parent) – To wewnętrzny obraz norm, zasad, wartości i przekonań, które zostały przejęte od rodziców, autorytetów czy innych ważnych osób w życiu. Rodzic może być opiekuńczy (karmiący, wspierający) lub krytyczny (osądzający, wymagający).
   • Dorosły (Adult) – To stan ego odpowiadający za racjonalne myślenie, podejmowanie decyzji na podstawie faktów, logiczne rozwiązywanie problemów. Jest to stan najbardziej neutralny, analizujący rzeczywistość.
   • Dziecko (Child) – To część osobowości, która przechowuje emocje, instynkty, spontaniczność, ale również może być pełna lęków i przeżyć z przeszłości. Może być kreatywne, radosne, ale również reagować nawykowo (np. złościć się w stresujących sytuacjach).
2. Transakcje – Transakcje to wymiany słów, emocji i gestów między osobami, które odbywają się pomiędzy różnymi stanami ego. Analiza transakcyjna koncentruje się na zrozumieniu, jakie „ja” (Rodzic, Dorosły, Dziecko) jest w danym momencie aktywne w komunikacji i jak to wpływa na relacje międzyludzkie.
   • Transakcja komplementarna – Obie strony komunikują się z tego samego stanu ego (np. Dorosły-Dorosły). Tego typu transakcje prowadzą do konstruktywnej wymiany informacji i są podstawą efektywnej komunikacji.
   • Transakcja krzyżowa – Kiedy jedna strona komunikuje się z innym stanem ego niż druga strona (np. Dorosły-Dziecko). Może to prowadzić do konfliktów lub nieporozumień.
3. Okresy życia i gry psychologiczne – AT uznaje, że ludzie przez całe życie uczestniczą w tzw. „grach psychologicznych”, które są nieświadomymi, powtarzalnymi wzorcami zachowań w interakcjach. Gry te mogą prowadzić do niekorzystnych wyników, takich jak stres, napięcia i nieporozumienia. Analiza transakcyjna pomaga zidentyfikować te gry i wyeliminować je z codziennego życia.
4. Zarządzanie skrzywdzonymi przekonaniami i strategią „złapania” przekonań dziecięcych – W AT rozumie się, że każde doświadczenie z dzieciństwa może wytwarzać „skrzywdzone przekonania”, które mają wpływ na zachowanie dorosłych w dorosłym życiu. Celem jest świadomość tych przekonań i ich transformacja, by mogły być bardziej wspierające.

Korzyści z Analizy Transakcyjnej:

1. Lepsza komunikacja – Dzięki rozpoznawaniu stanów ego (Rodzic, Dorosły, Dziecko) oraz analizy transakcji, AT pozwala na poprawę komunikacji, zrozumienie, dlaczego pojawiają się konflikty i jak je rozwiązać.
2. Zrozumienie własnych reakcji – AT pomaga lepiej zrozumieć własne reakcje w różnych sytuacjach i okolicznościach. Na przykład, osoba może zrozumieć, dlaczego w sytuacjach stresowych reaguje jak „Dziecko”, a nie jak „Dorosły”.
3. Świadomość własnych potrzeb i wartości – Dzięki analizie transakcyjnej można poznać swoje wewnętrzne potrzeby, zasady oraz wartości, które wpływają na decyzje, emocje i zachowania. Pomaga to w wypracowywaniu zdrowszych, bardziej świadomych relacji.
4. Poprawa relacji międzyludzkich – Zrozumienie wzorców komunikacji i rozpoznanie, kiedy wchodzimy w gry psychologiczne lub niezdrowe interakcje, pozwala na poprawę jakości relacji interpersonalnych w pracy, rodzinie czy wśród przyjaciół.
5. Zwiększenie odpowiedzialności i sprawczości – Analiza transakcyjna pomaga zrozumieć, że jesteśmy odpowiedzialni za własne reakcje, emocje i sposób, w jaki się komunikujemy. Może to prowadzić do większej samoświadomości i rozwoju osobistego.